יידיש
Yiddish
Work 247 of 440
Pages 299-300. 'Yidish' (Yiddish) — one of Leivick's most celebrated immigrant poems. Running through 'kaltn fartogikn Klermont Park' (cold pre-dawn Claremont Park) to 'hundert un zibetsikster gas' (170th Street) — the poor Jewish neighborhood of the Bronx. A voice urges: run faster or you won't find him alive. Crossing the 'tunkele shvel' (dark threshold), weeping strikes 'in oyg, nit in oyer' (the eye, not the ear) — synesthesia. Old Golde becomes 'fargliterter shtumenish' (frozen muteness) with 'khayeshe shvartsaplen' (animal pupils). The young doctor with 'shvarts traybl' (black stethoscope) counts R' Shmuel's pulse. His words — 'modne verter ful mit tsungun, lamdnishn un rishn' (strange words full of tongues, scholarliness, scratching) — are terrifying because 'umfarshtendlekhe — englishe' (incomprehensible — English). The dying man breathes 'mit gazlnishkeyt' (with thievishness), looks at the English doctor with 'heyser fintsternish un durkhshtekhndiker retsikhe' (hot darkness and piercing murderousness) — the immigrant's rage at being dispossessed of language at the moment of death. 'Yidish' conclusion — the poem's devastating turn. Gray dawn, 'frostike gelkeyt' (frosty yellowness) from the lamp. The wallpaper flowers 'shrien' (scream) in pain from yellow light and the doctor's words. Then: 'mitamol hot der dakter, der bizaheriker yenki' (suddenly the doctor, the until-now Yankee) speaks 'in a zaftikn varemen yidish' (in juicy warm Yiddish): 'Ir vet gezunt vern, zeyde, im yirtse hashem, biz Pesakh' (You'll be well, grandfather, God willing, by Passover). The effect is miraculous: joy floods the rooms, old Golde's lips dance, whisper 'dakter-lebn' (dear doctor). R' Shmuel grabs the doctor's hand like a 'tsurikgefunenem zun' (found-again son). The wallpaper flowers bloom 'mit emese bliungen' (with real bloomings), the house fills with 'erev yontevdike rikhes' (pre-holiday scents). But then the final reversal: 'Ale zaynen geshtanen ibern toytn R' Shmuel' (everyone stood over the dead R' Shmuel). He died — but 'zayne lipn hobn geshmeykhlt, geshmeykhlt, geshmeykhlt' (his lips were smiling, smiling, smiling). The repeated 'geshmeykhlt' captures the bittersweet comfort: Yiddish gave him peace at death, even as it couldn't save him.
יידיש
מיר זײַנען געלאָפֿן איבערן קאַלטן פֿאַרטאָגיקן קלערמאָנט פּאַרק
צו דעם אָרעמען הויז, וואָס אויף הונדערט און זיבעציקסטער גאַס.
מיר האָבן מורא געהאַט צו ריידן אַ וואָרט וועגן דעם,
וואָס אונדזערע אויגן וועלן דערזען, ווען מיר וועלן אַרײַנקומען
אין דעם אָרעמען הויז פֿון הונדערט און זיבעציקסטער גאַס.
אָבער איבער אונדז האָט אַ קול געהאַלטן אין שרײַען:
„לויפֿט גיכער, נאָך גיכער און נאָכאַנאָך גיכער, ווײַל
עס קען זײַן, אַז איר וועט ניט טרעפֿן שוין בײַם לעבן דעם,
וואָס וואוינט אינעם אָרעמען הויז פֿון הונדערט און זיבעציקסטער גאַס״.
אַז מיר האָבן איבערגעטראָטן די טונקעלע שוועל
פֿון דעם אָרעמען הויז, וואָס אויף הונדערט און זיבעציקסטער גאַס,
האָט אין אויג, ניט אין אויער, אַ זעץ געטאָן אַ דומפֿער געוויין
אָפּגעשפּרונגען אויף צוריק און צעשאָטן זיך אין שטעכערלעך:
און געבליבן שטעקן, ווי שפּיזלעך, אויף די ווענט פֿונעם קאָרידאָר.
דאָס איז געווען דאָס געוויין פֿון דער אַלטער גאָלדע,
וואָס איז גלײַך, ווי זי האָט אונדז דערזען אַרײַנקומענדיק,
מגולגל געוואָרן אין עפּעס אַ פֿאַרגליווערטער שטומעניש,
אַ שטומעניש מיט צוויי אויסגעשטאַרטע חיהשע שוואַרצאַפּלען.
אין עסצימער האָט געברענט אַ מאַטאָווע לעמפּל,
און אינעם שאָטן פֿון דער שײַן אין דערבײַאיקן שלאָפֿצימער,
לעבן אַ הויך־אויפֿגעשלאָגן בעט, איז געשטאַנען אַ יונגער דאַקטער
און געציילט דעם דופֿק פֿונעם מסוכּן אַלטן ר׳ שמואל,
אומגעבלאָנדזשעט איבער זײַן ברוסט מיט אַ שוואַרץ טרײַבל,
און גערעדט, אַמאָל צום חולה און אַמאָל צו דער אַלטער,
אַזוינע מאָדנע ווערטער פֿול מיט צונגן, למדנישן און רישן
וואָס האָבן געוואָרפֿן אויף זיי שרעק, מהומה און אַנגסטן.
ווײַל די ווערטער זײַנען געווען אומפֿאַרשטענדלעכע — ענגלישע.
ר׳ שמואל איז געלעגן מיטן פּנים אַרויף, די באָרד צעשלײַדערט,
מיט גזלנישקייט געשלעפּט די דרויסנדיקע לופֿט אין זיך אַרײַן
און די אויגן אָפֿענע האָבן געקוקט אויפֿן ענגלישן דאַקטער
מיט הייסער פֿינצטערניש און דורכשטעכנדיקער רציחה.
דורך אַ פֿענצטער האָט שוין אָנגעהייבן דער גרויער באַגינען,
און פֿונעם לעמפּל האָט אַ פֿראָסטיקע געלקייט געשפּריצט זיך.
און אַלע זײַנען שטיל געווען, נאָר די קווייטן פֿון וואַנט־פּאַפּיר האָבן געשריען,
די קווייטן האָבן געשריען אין פּײַן פֿונעם געלן באַגינען.
און אין פּײַן פֿונעם דאַקטערס ווערטער.
מיטאַמאָל האָט דער דאַקטער, דער ביזאַהעריקער יענקי,
געגעבן אַ זאָג אין אַ זאַפֿטיקן וואַרעמען יידיש:
איר וועט געזונט ווערן, זיידע, אם ירצה השם, ביז פּסח.
און ווי ער האָט אַ זאָג געטאָן אָט די היימישע יידישע ווערטער,
האָט אַזאַ פֿרייד זיך געגעבן אַ גאָס איבער אַלע חדרים,
און די אַלטע האָבן דערפֿילט אַזאַ לײַכטקייט אין זיך:
אַזאַ גרינגקייט אין די פֿיס, כאָטש הייב זיך אויף און פֿלי.
די ליפּן פֿון דער אַלטער גאָלדען האָבן אָנגעהייבן טאַנצן,
פֿליסטערן, ווי ס'פֿליסטערן די ליפּן פֿון אַ באַפֿרײַטן:
„דאַקטער־לעבן, טײַערער דאַקטער־לעבן״
און דער אַלטער אַליין, דער חולה, האָט מיטאַמאָל
אַ הייב געטאָן זײַן קאָפּ, אָנגעכאַפּט דעם דאַקטערס האַנט
און געדריקט זי און געצויגן צו זיך, ווי מען ציט די האַנט
פֿון אַ פֿאַרלאָרענעם און נאָר וואָס צוריקגעפֿונענעם זון.
און דער דאַקטער האָט געטענהט: לייגט זיך און רוט, זיידע:
און דער זיידע האָט געפֿאָלגט און אַוועקגעלייגט זיך צוריק
און געקוקט מיט אויפֿגעלויכטענע שוואַרצאַפּלען אויף אונדז אַלעמען.
דורכן פֿענצטער האָט אַרײַנגעקוקט אַן אויפֿגעצונדענער באַגינען
און די קווייטן פֿון די ווענט האָבן פֿונאַנדערגעעפֿנט זייערע בלעטלעך,
זייערע בעכערס, און אָנגעהייבן בליען מיט אמתע בליאונגען.
און אָנגעפֿילט דאָס הויז מיט ערבֿ יום־טובֿדיקע ריחות, —
און אַלע האָבן דערפֿילט, אַז דער יום־טובֿ אַליין קומט,
אַז דער יום־טובֿ איז שוין געקומען, אַריבערגעטראָטן די שוועל
פֿונעם אָרעמען הויז אויף דער הונדערט און זיבעציקסטער גאַס.
אַלע זײַנען געשטאַנען איבערן טויטן ר׳ שמואל און באַוויינט אים.
ר׳ שמואל איז געלעגן מיט פֿאַרמאַכטע אויגן, מיט אָפּגעשטעלטן אָטעם,
און זײַנע ליפּן האָבן געשמייכלט, געשמייכלט, געשמייכלט.
Yidish
Mir zaynen gelofn ibern kaltn fartogikn Klermont Park
tsu dem oremen hoyz, vos oyf hundert un zibetsikster gas.
Mir hobn moyre gehat tsu redn a vort vegn dem,
vos undzere oygn veln derzen, ven mir veln araynkumen
in dem oremen hoyz fun hundert un zibetsikster gas.
Ober iber undz hot a kol gehaltn in shrayen:
„Loyft gikher, nokh gikher un nokhanokh gikher, vayl
es ken zayn, az ir vet nit trefn shoyn baym lebn dem,
vos voynt inem oremen hoyz fun hundert un zibetsikster gas".
Az mir hobn ibergetrotn di tunkele shvel
fun dem oremen hoyz, vos oyf hundert un zibetsikster gas,
hot in oyg, nit in oyer, a zets geton a dumpfer geveyn
opgeshprungen oyf tsurik un tseshotn zikh in shtekherlekhun geblibn shtekn, vi shpizlekh, oyf di vent funem koridor.
Dos iz geven dos geveyn fun der alter Golde,
vos iz glaykh, vi zi hot undz derzen araynkumendik,
megulgl gevorn in epes a fargliterter shttumenish,
a shtumenish mit tsvey oysgeshtarte khayeshe shvartsaplen.
In estsimer hot gebrent a matove lempl,
un inem shotn fun der shayn in derbayikn shloftsimer,
lebn a hoykh-oyfgeshlogn bet, iz geshtanen a yunger dakter
un getseylt dem dufk funem mesukn altn R' Shmuel,
umgeblondzhet iber zayn brust mit a shvarts traybl,
un geredt, amol tsum khoyle un amol tsu der alter,
azoine modne verter ful mit tsungun, lamdnishn un rishn
vos hobn gevorfen oyf zey shrek, mehume un angstn.
Vayl di verter zaynen geven umfarshtendlekhe — englishe.
R' Shmuel iz gelegen mitn ponim aroyf, di bord tseshlaydert,
mit gazlnishkeyt geshlept di droysndike luft in zikh arayn
un di oygn ofene hobn gekukt oyfn englishn dakter
mit heyser fintsternish un durkhshtekhndiker retsikhe.
Durkhn a fentster hot shoyn ongeheybn der groyer baginen,
un funem lempl hot a frostike gelkeyt geshpritst zikh.
Un ale zaynen shtil geven, nor di kveytn fun vant-papir hobn geshrien,
di kveytn hobn geshrien in payn funem geln baginen.
Un in payn funem dakters verter.
Mitamol hot der dakter, der bizaheriker yenki,
gegebn a zog in a zaftikn varemen yidish:
Ir vet gezunt vern, zeyde, im yirtse hashem, biz Pesakh.
Un vi er hot a zog geton ot di heymishe yidishe verter,
hot aza freyd zikh gegebn a gos iber ale khadolrim,
un di alte hobn derfilt aza laykhkeyt in zikh:
aza gringkeyt in di fis, khotsh heyb zikh oyf un fli.
Di lipn fun der alter Golden hobn ongeheybn tantsn,
flistern, vi s'flistern di lipn fun a bafraytn:
„Dakter-lebn, tayerer dakter-lebn"
Un der alter aleyn, der khoyle, hot mitamol
a heyb geton zayn kop, ongekhapt dem dakters hant
un gedrikt zi un getsoygn tsu zikh, vi men tsit di hant
fun a farforenem un nor vos tsurikgefunenem zun.
Un der dakter hot getent: leygt zikh un rut, zeyde:
un der zeyde hot gefolgt un avekgeleygt zikh tsurik
un gekukt mit oyfgeloykhtenene shvartsaplen oyf undz alemen.
Durkhn fentster hot arayngekukt an oyfgetsundener baginen
un di kveytn fun di vent hobn funandergefnt zeyere bletlekh,
zeyere bekhers, un ongeheybn blien mit emese bliungen.
Un ongefilt dos hoyz mit erev yontevdike rikhes, —
un ale hobn derfilt, az der yontev aleyn kumt,
az der yontev iz shoyn gekumen, aribergetrotn di shvel
funem oremen hoyz oyf der hundert un zibetsikster gas.
Ale zaynen geshtanen ibern toytn R' Shmuel un baveynt im.
R' Shmuel iz gelegen mit farmakhte oygn, mit opgeshteln otem,
un zayne lipn hobn geshmeykhlt, geshmeykhlt, geshmeykhlt.
Yiddish
We were running across the cold pre-dawn Claremont Park
to the poor house, which is on 170th Street.
We were afraid to speak a word about what
our eyes would see, when we would enter
the poor house on 170th Street.
But over us a voice kept shouting:
"Run faster, even faster and faster still, because
it may be that you won't find still alive the one
who lives in the poor house on 170th Street."
When we stepped over the dark threshold
of the poor house, which is on 170th Street,
into the eye, not the ear, a muffled weeping struck
and bounced back and scattered into little pricks:
and remained stuck, like little skewers, on the walls of the corridor.
This was the weeping of old Golde,
who as soon as she saw us entering,
became transformed into a kind of frozen muteness,
a muteness with two staring animal-like pupils.
In the dining room burned a dim lamp,
and in the shadow of the light in the nearby bedroom,
near a high-made-up bed, stood a young doctor
and counted the pulse of the critically ill old R' Shmuel,
wandering over his chest with a black stethoscope,
and spoke, sometimes to the patient and sometimes to the old woman,
such strange words full of tongues, scholarliness and scratching
that cast on them terror, tumult and anxieties.
Because the words were incomprehensible — English.
R' Shmuel lay with his face up, his beard scattered,
with thievishness dragged the outside air into himself
and his open eyes looked at the English doctor
with hot darkness and piercing murderousness.
Through a window the gray dawn had already begun,
and from the lamp a frosty yellowness sprayed.
And everyone was quiet, only the flowers of the wallpaper were screaming,
the flowers were screaming in pain from the yellow dawn.
And in pain from the doctor's words.
Suddenly the doctor, the until-now Yankee,
gave a say in a juicy warm Yiddish:
You will get well, grandfather, God willing, by Passover.
And as he spoke these homely Yiddish words,
such joy poured itself through all the rooms,
and the old ones felt such lightness in themselves:
such ease in the feet, as if to rise up and fly.
The lips of old Golde began to dance,
to whisper, as whisper the lips of a freed one:
"Dear doctor, dear dear doctor"
And the old man himself, the sick one, suddenly
raised his head, grabbed the doctor's hand
and pressed it and pulled it to himself, as one pulls the hand
of a lost and just-now found-again son.
And the doctor pleaded: lie down and rest, grandfather:
and the grandfather obeyed and lay himself back down
and looked with lit-up pupils at us all.
Through the window a lit-up dawn looked in
and the flowers of the walls opened their little leaves,
their cups, and began to bloom with real bloomings.
And filled the house with pre-holiday scents, —
and everyone felt that the holiday itself was coming,
that the holiday had already come, stepped over the threshold
of the poor house on 170th Street.
Everyone was standing over the dead R' Shmuel and mourning him.
R' Shmuel lay with closed eyes, with stopped breath,
and his lips were smiling, smiling, smiling.
Pages 299-300. 'Yidish' (Yiddish) — one of Leivick's most celebrated immigrant poems. Running through 'kaltn fartogikn Klermont Park' (cold pre-dawn Claremont Park) to 'hundert un zibetsikster gas' (170th Street) — the poor Jewish neighborhood of the Bronx. A voice urges: run faster or you won't find him alive. Crossing the 'tunkele shvel' (dark threshold), weeping strikes 'in oyg, nit in oyer' (the eye, not the ear) — synesthesia. Old Golde becomes 'fargliterter shtumenish' (frozen muteness) with 'khayeshe shvartsaplen' (animal pupils). The young doctor with 'shvarts traybl' (black stethoscope) counts R' Shmuel's pulse. His words — 'modne verter ful mit tsungun, lamdnishn un rishn' (strange words full of tongues, scholarliness, scratching) — are terrifying because 'umfarshtendlekhe — englishe' (incomprehensible — English). The dying man breathes 'mit gazlnishkeyt' (with thievishness), looks at the English doctor with 'heyser fintsternish un durkhshtekhndiker retsikhe' (hot darkness and piercing murderousness) — the immigrant's rage at being dispossessed of language at the moment of death. 'Yidish' conclusion — the poem's devastating turn. Gray dawn, 'frostike gelkeyt' (frosty yellowness) from the lamp. The wallpaper flowers 'shrien' (scream) in pain from yellow light and the doctor's words. Then: 'mitamol hot der dakter, der bizaheriker yenki' (suddenly the doctor, the until-now Yankee) speaks 'in a zaftikn varemen yidish' (in juicy warm Yiddish): 'Ir vet gezunt vern, zeyde, im yirtse hashem, biz Pesakh' (You'll be well, grandfather, God willing, by Passover). The effect is miraculous: joy floods the rooms, old Golde's lips dance, whisper 'dakter-lebn' (dear doctor). R' Shmuel grabs the doctor's hand like a 'tsurikgefunenem zun' (found-again son). The wallpaper flowers bloom 'mit emese bliungen' (with real bloomings), the house fills with 'erev yontevdike rikhes' (pre-holiday scents). But then the final reversal: 'Ale zaynen geshtanen ibern toytn R' Shmuel' (everyone stood over the dead R' Shmuel). He died — but 'zayne lipn hobn geshmeykhlt, geshmeykhlt, geshmeykhlt' (his lips were smiling, smiling, smiling). The repeated 'geshmeykhlt' captures the bittersweet comfort: Yiddish gave him peace at death, even as it couldn't save him.
← / → previous & next poem·1–4 toggle columns·hover a line to align all versions