צו אַל"ע וועלט-געשעענישן האָט ער--ניומאַז--

To all world events he -- Neuman --

Work 427 of 440

Pages 505-506. Nathan's spiritual reception of world events through 'finger vi likhtlekh din' (fingers like thin candles) - mystical perception. 'Benkshaft' = longing (German 'Sehnsucht'). His joke: 'umetum eyn betl' (everywhere one bed) - gallows humor. 'Yikhes-dor' = ancestral generation (Hebrew 'yichus'). Revolutionary heritage: 'martirer, kemfer' - martyrs, fighters. 'Tfire' = prison (Hebrew). 'Farshikte' = the condemned/exiled (to Siberia). Leivick's own biography echoes - he was exiled to Siberia. The footnote '*) shvindsukt' = tuberculosis (German 'Schwindsucht'). 'Spivak-hoyz' = Spivak House, part of J.C.R.S. complex. Nathan became 'bokher' (eldest/firstborn, Hebrew) - outlived others. 'Oysgeaydlter' = most refined/noble. Nathan's struggle: 'geshmidt tsum bet' (chained to bed), 'geshlaydert in lust un kholomes' (hurled in lust and dreams). 'Gelaybert' = purified/clarified. His 'yo' (yes) = acceptance: 'kh'nem on' (I accept), 's'iz gut' (it's good). Doctor's wisdom: 'der got fun velt iz ru' (the god of the world is rest). Cosmic order within four walls - sun rises to window, sets to door. 'Hakhnoe' = submission (Hebrew). 'Iberrays' = rupture/break. Those who 'mardn sho'n' (murder hours) and 'lintshn di tsayt' (lynch time) - the healthy who waste time. 'Kenigraykh fun tuberkul' = kingdom of tuberculosis. Lung tissue as 'fleytn' (flutes) breathing out seconds. Spirit reaches for 'kampf-martirer' but must return to mute smile. Final inventory: 'shrankl' (cabinet), 'tishl' (table), 'bikhlekh' (books), 'fibermeter' (thermometer), 'flosh un gloz' (bottle and glass).

Yiddish Original

צו אַל"ע וועלט-געשעענישן האָט ער--ניומאַז--

די פינגער אויסגעשטרעקט ווי ליכטלעך דין

און דורכזיכטיק ‏ דורך זיל געזען, באַקומעז

אַ ווייסע וועלט-נשמה און אַ ווייסן זין.

ער האָט זיין בענקשאַפט נאֶך זיין היימיש שטעטל

פון זיך געיזממגט מיט שמייכל און מיט וויץ:

-- ס'איז אומעטום, האָט ער געשפאַסט, איין בעטל,

און אומעטום די זעלבע פיבער-היץ.

ער האָט געהיט אין זיך. אין האָרץ באַהאַלטן.

א העלן אָפשיין פון א יחוסדדורי- -

מאַרטירער, קעמפער--טרוים"געשטאַלטן

פון אַ פאַראייביקטער און העלער וואַר.

ער איז אַליין דומך שוין געווען אַ גריישער

אַריינצוגיין אין קעמפערס בראווער. ריי

ואָס גייט צו נייער וועלט דורך פיין און קייטן

ווייל ער אַליין איז איינער דאַך פון זי

ווייל ער אַליין אויף זיינע פלייצעס דינע

האָט שוין געהאַט געשלעפט אי זאָרג, אי נויט,

אי שאַנד פון אונטערדריקונג, שאַנד פון שנאה,

אי שאַנד פּאַר אומגעקומענע פון הונגערדטויט.

ער פלעגט אין שטעטל אַ פּאַרכאַפטיפּאַרבליקטער

ניט אָפטרעטן פון שוואַרצער תפיסה-טיר;

צו מיטגיין כאָטש איין גאַס מיט די פּאַרשיקטע

אין זייער מאָרש צו אייביקער סיביר.

ער איז געווען צודיונג פּאַר תפיסה-קייטן

נאָר ניט צודיונג פאַר טויטנדיקער דער *)

פּאַר וואַנדערן פון איין שפיטאָל אין צווייטה

ביז >נקומען אין ספיוואַק-הויז אַהער.

אין ספיוואַק"הויז איז ער געווען דער יינגסטער,

און איז אין לויף פון צייט געוואָרן בכור :

זייץ גוף---דער אויסגעאיידלטער, דער גרינגסטער.--

האָט דורכגעטראָגן אַלע פופצן יאַר.

*) שווינדזוסט.

געשמידט צום בעט--ניט איינמזל זיך געשליידערט

אין לוסט און אין חללומורז אויפגעברענט,

ביז וואַנען ער דהאָט זיך דערפילט געלייטערט,

און ?ע געזאָגט צו זיינע שטילע ווענט.

זייץ יע הצפט אויסגעדריקט א סך באַטייטן:

-- כ'נעם אָן. -- -- ס'איז גוט. -- -- איך שמייכל צו.

די וועלט איז דאָ. | דאָס צימער האָט פיר זייטן.

און דאָקטזמר זאַגט + דער גאָט פון וועלט איז רו.

די זון גייט אויף אַקוראַט אַנטקעגן פענצטער,

די זון פּאַרגייט אַקוראָט אַנטקעגן טיר:

דער טאָג דער לענגסטער, און דער טאַג דער קלענסטער

אין פולן קרייז אָרובם. די ווענט די פיר.

זיין יע מיינט אויך :+ | אי גאווה. אי הכנעה,

און פולער איבעררייס מיט יענער זייט,

מיט די וואָס האַלטן אין איין מאַרדן שעה'ן.

מיט די, וואָס לינטשן נאָכאַנאַנד די צייט.

דאָס ליד פון צייט ווערט הייל"יק אויסגעזונגען

ערשט דאַ אין קעניגרייך פון טובערקול :

דורך פלייטן--קעמערלעך-געוועב פון לונגעו---

סעקונדן דינסטע ווערן אויסגעאָטעמט פול.

דער איבעררייס מיינט נאָר מיט וועלט פון גופף

נאַר ניט מיט וועלט פון אויסגעטרוימטן גייסט :

די קאַמף"מאַרטירער---יענע טוט עוי רופן

און אַטזמ, דוכט זיך אים, ער נעמט און שפרייזט.

ער שפרייזט אַנטקעגן זיי. = ער פליסטערט ווערטער,

די הענט מיט ליבשאַפט נעמען זיי אָרוּם :

נאַר ניין---פאַרווערט. = ער מוז א ניטדדערהערטער

אַנידערלייגן זיך צוריק און שמייכלען שטום.

ער שמייכלט שטום. ס'איז גוט אַזוי צו שמייכלעז--

אַ גרויסע וועל"ט :4 אַ שראנקל מיט אַ שלאָס.

אַ טישל. אויפן טישל אַ פּאֶר ביכלעך.

אַ פיבערמעטער און א פלאָש און גלאָז.

Transliteration

Tsu ale velt-gesheenishn hot er -- Niuman --

di finger oysgeshtekt vi likhtlekh din

un durkhzikhtik -- durkh zey gezen, bakumen

a vayse velt-neshome un a vaysn zin.

Er hot zayn benkshaft nokh zayn heymish shtetl

fun zikh geyogt mit shmeykhl un mit vits:

-- s'iz umetum, hot er geshpast, eyn betl,

un umetum di zelbe fiber-hits.

Er hot gehit in zikh, in harts bahaltn,

a heln opshyn fun a yikhes-dor --

martirer, kemfer -- troym-geshtalt

fun a fareybikter un heler var.

Er iz aleyn durkh shoyn geven a graysher

arayntsugey in kemfers braver rey

vos geyt tsu nayer velt durkh payn un keytn

vayl er aleyn iz eyner dakh fun zey.

Vayl er aleyn oyf zayne pleytses dine

hot shoyn gehat geshept ay zorg, ay noyt,

ay shand fun unterdrikung, shand fun sine,

ay shand far umgekumene fun hunger-toyt.

Er flegt in shtetl a farkhaptir-farblikter

nit optretn fun shvartser tfire-tir;

tsu mitgeyn khotsh eyn gas mit di farshikte

in zeyer marsh tsu eybiker Sibir.

Er iz geven tsu-yung far tfire-keytn

nor nit tsu-yung far toytndiker der *)

far vandern fun eyn shpitol in tsveytn

biz onkumen in Spivak-hoyz aher.

In Spivak-hoyz iz er geven der yingster,

un iz in loyf fun tsayt gevorn bokher:

zayn guf -- der oysgeaydlter, der gringster --

hot durkhgetrogn ale fuftsin yor.

*) shvindsukt.

Geshmidt tsum bet -- nit eynmol zikh geshlaydert

in lust un in kholomes oyfgebrent,

biz vanen er hot zikh derfilt gelaybert,

un yo gezogt tsu zayne shtile vent.

Zayn yo hot oysgedrikt a sakh bataytn:

-- kh'nem on. -- -- s'iz gut. -- -- ikh shmeykhl tsu.

di velt iz do. dos tsimer hot fir zaytn.

un doktor zogt: der got fun velt iz ru.

Di zun geyt oyf akurat antkegn fentster,

di zun fargeyt akurat antkegn tir:

der tog der lengster, un der tog der klenster

in fuln krayz arum di vent di fir.

Zayn yo meynt oykh: ay gave, ay hakhnoe,

un fuler iberrays mit yener zayt,

mit di vos haltn in eyn mardn sho'n,

mit di, vos lintshn nokhanandn di tsayt.

Dos lid fun tsayt vert heylik oysgezongen

ersht do in kenigraykh fun tuberkul:

dorkh fleytn -- kemerklekh-geveb fun lungen --

sekundn dinste vern oysgeotemnt ful.

Der iberrays meynt nor mit velt fun guf,

nor nit mit velt fun oysgetroimtn gayst:

di kampf-martirer -- yene tut er rufn

un otem, dukht zikh im, er nemt un shprayst.

Er shprayst antkegn zey. -- er flistert verter,

di hent mit libshaft nemen zey arum:

nor neyn -- farvert. -- er muz a nit-derherte

aniderleygn zikh tsurik un shmeykhl shtum.

Er shmeykhl shtum. s'iz gut azoy tsu shmeykln --

a groyse velt: a shrankl mit a shlos.

a tishl. oyfn tishl a por bikhlekh.

a fibermeter un a flosh un gloz.

English Translation

To all world events he -- Neuman --

stretched out his fingers like thin candles

and transparent -- through them saw, received

a white world-soul and a white meaning.

He chased away his longing for his hometown shtetl

with smile and with jest:

-- it's everywhere, he would joke, one little bed,

and everywhere the same fever-heat.

He guarded in himself, hidden in his heart,

a bright reflection of an ancestral generation --

martyrs, fighters -- dream-figures

from an immortalized and bright truth.

He himself was already ready enough

to enter the fighters' brave row

who go to new world through pain and chains

because he himself is one of them after all.

Because he himself on his thin shoulders

had already carried both worry and want,

both shame of oppression, shame of hatred,

both shame for those who perished of hunger-death.

In the shtetl he would stand captivated, fixed-gaze

not stepping away from the black prison-door;

to walk along at least one street with the condemned

in their march to eternal Siberia.

He was too young for prison-chains

but not too young for the deadly one *)

for wandering from one hospital to another

until arriving here at Spivak House.

In Spivak House he was the youngest,

and in the course of time became the eldest:

his body -- the most refined, the lightest --

carried through all fifteen years.

*) tuberculosis.

Chained to the bed -- more than once hurled himself

burning in lust and in dreams,

until he felt himself purified,

and said yes to his quiet walls.

His yes expressed many meanings:

-- I accept. -- -- it's good. -- -- I smile along.

the world is here. the room has four sides.

and doctor says: the god of the world is rest.

The sun rises exactly toward the window,

the sun sets exactly toward the door:

the longest day, and the shortest day

in full circle around the four walls.

His yes also means: both pride and submission,

and complete rupture with that side,

with those who keep murdering hours,

with those who lynch time one after another.

The song of time is sung holy

only here in the kingdom of tuberculosis:

through flutes -- little chamber-tissue of lungs --

thinnest seconds are breathed out full.

The rupture means only with world of body,

but not with world of dreamed spirit:

the battle-martyrs -- those he calls

and breath, it seems to him, he takes and strides.

He strides toward them. -- he whispers words,

his hands take them around with love:

but no -- forbidden. -- he must as an unheard one

lie back down and smile mute.

He smiles mute. it's good to smile so --

a great world: a little cabinet with a lock.

a little table. on the table a few little books.

a fever thermometer and a bottle and glass.

TRANSLATOR’S NOTE

← / → previous & next poem·1–4 toggle columns·hover a line to align all versions

← PreviousWhat are the beats of drums and cannons

427 / 440

Next →A little clock. a pen. -- his good sister