פעברואַר אין ליבערטי-סאַנאַטאָריום

February in Liberty Sanatorium

Work 440 of 440

Pages 527-530. 'Februar in Liberti-sanatorium' - poem from Leivick's time at Liberty Sanatorium for tuberculosis. Night as protective mother 'vigt a kind in vigl' (rocks child in cradle). 'Zangen tsaytike' = ripe stalks - the poet dreams of summer grain while in winter sanatorium. He imagines himself dissolving into 'vortsldikn bodn' (root-filled soil) and 'aroyfsprotsn tsurik' (sprouting up again) - death and rebirth imagery. His body becomes 'diner, gringer' (thinner, lighter) and he becomes 'a zang tsvishn zangen' (a stalk among stalks). 'Fay iz zeyer yikhes-tseykhn' = fever is their pedigree - among TB patients. 'Zoyberkayt fun letster sho' = cleanliness of last hour - dignity in dying. But suddenly 'vaydgeyamer' (lamentation) rises and fingers look 'vi shpizn' (like spears) - terror of death intrudes on peaceful dreams.

Yiddish Original

פעברואַר אין ליבערטי-סאַנאַטאָריום

גאָכט שפרייט אויס אויף מיר אירע שיצנדיקע פליגל,

זי לעשט אויס אַלע פייערן און שטעלט אפ אַלע טריט,

זי נעמט מיך וויגן, ווי מען וויגט אַ קינד אין וויגל,

און ניט ווי איינעם וועמענס יאָרן וואַרטן שוין אויף שניט,

ווי ס'וואַרטן זאַנגען צייטיקע אויפן פעלד סוף זומער:

ווייל ‏ ווינטער אָרום מיר, פעברואַר און סאַנאַטאָריומדוואַנט ‏ --

איז זיס באָזונדער צו אַריינזינקען אין שלומער

און טראַכטן וועגן זאַנגען אין טיף-זומער-לאַנד.

די זאַנגען זיינען פול מיט קערנער אַנגעלאָדה

זיי נייגן זייערע קעפ אַרונטער אין באַשיידנקייט. פון גליק,

אינגאָנצן זיך צו אויפלייזן אין וואָרצלדיקן בזמדן

און אין קומענדיקן זומער אָרויפשפראָצן צוריק.

דעם וואַלד פון רייפע זאַנגען ריר איך אַן מיט מיינע פינגער,

איך ריר אויך אַן דאָס אָוונטיפייער וואָס פאַרגייש,

און וואונדער נעמט געשען: מיין גוף ווערט דינער, גרינגער,

איך ווער אַליין אַ זאַנג צווישן זאַנגען אויף 8 בייש,

אַ ווינטל טראָגט זיך דורך א גלעטנדיקער-קילער,

אין בלויקייט און אין פרידן דעקט די נאָכט אונדז צו ז--

לאַנד פון פרידן--חלום פשוטער און שטילער,

עס דאַנקט מיין האָרץ פּאַר בלויז אַ וואונק פון עכטער רה

די פולע עכטע רו -- וואו קאַן איך זי דערגרייכן?

איך רעד זיך איין אַמאֶל, אַז איך געפין זי דא

צווישן די, וואָס פיי איז זייער יחוסיצייכן.

און זייער שטאָלץ--די זויבערקייט פון לעצטער שעה.

אַנטללויף איך אָפט אַהער אין קעניגרייך פון שווייגן.

פון הויכע ווייסע בעטן און נמך ווייסערן. געדולה: --

און מיטאַמאָל גראָד דא נעמט וויידגעיאַמער שטייגן.

און מיט פּאַרדרייטער אימה ווערן הערצער פול.

ווי שפיזן, ניט ווי זאַנגען, נעמען אויסזען פינגער,

אויף זייערע הייסע שפיצן די שרעק טוט זיך א ואַרף

מיט אימפעט פון א גלאָק. וס דאַרף פונאַנדערקלינגען

געפאַר און אַנגסט-געוויין צו ווייטער שטאָט און דאַרף,

אַ שכן, הער איך, קלאָגט זיך ‎ :‏ מיינע וואַרעמע ווערטער פרירן

דאָס האָרץ פון גאָט און מענטש איז שנאהדיק און האַרט,

די פינגער מיינע בלייבן הענגען אויף פּאַרמאַכטע טירן.

אַזוי ווי אי אַ שטייג איך וואָלט געווען פּאַרשטאָרט.

א צוויישער זמזגט :| כ'וועל אויפדעקן דעם אמת און דערציילן

ווי ליידן מאַכן איינעמס לעבן מיאוס, שלעכט,

כ'קאַן נעמען און צעשניידן זיך אַליין אויף טויזגט טיילין

און צודעקן די וועלוט מיט פינצטערניש פון טויזנט נעכט.

אַ דריטער שכן פיבערט: ניט פון אומרו, נאֶר פון סתירה

מיין לעבן ווערט פון שטענדיק-אֶן אַכזריותדיק צעפליקט,

דער זיסער קלאַנג פון אַ פּאַרטרוימטער לירע

דורך פיין און ווירגעשרייען ווערט מיט גוואַלזד דערשטיקט.

און אויף דער סאַמע הייך פון ליבשאפט ריינער,

פון חברשאַפט און רום ווערט פלוצלונג נאַכט און טויט,

אַריינגעביסן אין מיין דקאָרץ מיט שאַרפע ציינער

דער עלנט ליגט אויף מיר, ווי אַ וואָמפיר צעשפרייט.

און פריינטשאַפט --- וואו איז זי1 -- מיין האָרץ איז אָפן

פּאַר פאָרוואורף און פּאַר טאַדלונג און פּאַר שפצמט,

איך האָב געזען: ‏ דער גאָענטסטער איז פּאַרבייגעלצמפן.

און איבערגעל"אַזט מיר דעם קלאַנג נאֶר פון זיין טראָט.

אַ פערטער רעדט אין היץ : געבענקט נאָכן באפרייער,

בין צוגעפאַלן מיט פּאַרליבטע ליפן צו זיין באָק,

איצט ברענען מיינע אויגן אין 8 וואַנזין"פייער- -

איך האב געזען אין גואלס האַנט אַ גזלןְהאַק.

אַ פינפטער גיט נאַך צו: | אַ צייט פון האַס און ווילדקייט,

פון מסור און פון אונטערהעצער און צבוע'ק +

אַ גוטע האַנט, ואס שטרעקט זיך אויס מיט מילדקייטר---

אפילו זי נעמט פלוצלונג שלזמגן גלייך אין באַק.

אַ זעקסטער זאָגט: און איך וויל פאַרן טויט אפילו זיך ניט קלצמגן

איך האַל"ט אין האַנט אַ בריוול ווי אַ ווייסע פאה

אין בריוול שטייט ;--נאַך גוט וואָס דו ביסט נאָענט. | איך קאַן דיר זאָגן

דעם גורל מיינעם האָב איך אַנגענומען, און אויך דו--נעבם ןי

א זיבעטער זאַגט: איר אַלע רעדט אין ברוך און וואַקֶל,

עס שפאַרט פון אייך די אַפגעלעבטע וועלט אַרויס,

און אָט וועל איך אַרויסרעדן אַן איינציק וושרט: סךיהכל,

און איר וועט אַלע ווערן אויס, און אַלץ וועט ווערן אויס.

ער רעדט אַרויס, און גלייך טאַקע -- געקלונג, סרעוואָגע אויף די שטיגן,

געל"ויף און אויפגעברויזטער אָטעם. | נאָכאַנאָנד און נאָכאָנאָנד חח = --

איז מיר אַ שאָד דער חלום וועגן וויגנדיקע פליגל

און וועגן בלויע אַוונט-זאַנגען אין טיף"זומער-לאָנד.

וואָרט און זאַכן

1אֶרט. ווערט. דינער, זאָכן---פולער,

וואַנט וואַקסט גרעסער צווישן זיא

קפ אין וואַנט זיך שלאַגט א דולער--

שלאַג איך אויך אין וואָנט אַזוי.

כ'רייס פון ווערטער זיבן פעלן,

שאָלעכצן איך שייל און שייל,

ביז עס גיט אַ לויכט אין העלן

ס'טיפע קערן אָפן, הויל.

און איך פריי זיך : אָט וועט קערן

גלייך אין זאַכנס האַָרץ אַרִיין,

איך אַליין וועל דעמזאזלט ווערן

אֶט אַזאַ ווי איך חלום זיין.

אָבְער ניין, געפרייט אומזיסט. זיך,

אַלץ אַָרום מיר--שטרויכלונג, שטער,

יעדע זאַך אין זיך פּאַרשליסט זיך,

און ווערט פרעמד און פרעמדער מער.

זאַכן ווערן גרעבער, דיקער

און פּאַרריגלטער אויף שלאָס,

און דאָס וואַרט אין גלוט פון עיקר

בלוטיקט אָפ ביז לעצטן אות.

יידישע פּאָעטן

8 איך טראַכט וועגן אונדו -- יידישע פּאָעטן,

אא צער כאַפט מיך אַמאָל אָרום +

עס ווילט זיך שרייען צו זיך אַליין, בעטז --

און דעמאָלט גראָד ווערן ווערטער שטום.

אַזוי משונהדיק זעען אויס אונדזערע לידער, --

וי זאַנגען, וואָס א דקיישעריק צעפרעסט:

אַ טרייסט: -- צו ווערן זיך אַליין דערווידער,

צו שלייכן זיך אויף גאָטס ערד, ווי פרעמדע געסט !

דאָס בלוט פון אונדזער וואָרט אויף קאַלטע פינגער;

פון פינגער -- אויף נאָך קעלטערן צעמענט:

אָ. פּאַרשעמטע, לעכערלעכע זינגער,

פּאַררוקטע אין פאַרשעמטערע פיר ווענט!

און אַז עס קומט אַן אייגענער, אַ נאָענטער

פון אַ קעלער, צי פון אַ שאַפּ אַרויס, --

זיין שטומע צונג נאָר אין אונדז דערקאָנט ער,

און אונדזער פייערלעכקייט מיידט ער אויס.

און מיר, ווי קינדישע, פּאַרלליבטע ריטער,

ווי דאָן קיכאָט, מיט איבערכאַפטער מאָס,

מיר בלייבן ציטערן מיט אונדוער ציטער,

אין עלנט, איבער יעדן ווארט און אורז.

און אַמאָל, ווי קעץ מיט אויפגערייצטע גלידער

שלעפן זייערע קעצלעך פאַרווירט פון זאָרג --

אַזוי שלעפן מיר פּאַרן האַלדו אונדזערע לידער

צווישן די ציין, איבער גאַסן פון ניו"יאַרק.

אַד איך טראַכט וועגן אונדז, יידישע פּאָעטן,

אא צער נעמט מיך אַמאֶל אָרום,

און עס ווילט זיך שרייען צום נאַענטן בעטג. --

און דעמאֶלט גראָד ווערן ווערטער שטום.

Transliteration

Februar in Liberti-sanatorium

Nakht shreyt oys oyf mir ire shitsndike fligl,

zi lesht oys ale fayern un shtelt op ale trit,

zi nemt mikh vign, vi men vigt a kind in vigl,

un nit vi eynem vemens yorn vartn shoyn oyf shnit.

Vi s'vartn zangen tsaytike oyfn feld sof zumer:

vayl vinter arum mir, februar un sanatorium-vant --

iz zis bazunder tsu araynzinken in shlumer

un trakhtn vegn zangen in tif-zumer-land.

Di zangen zaynen ful mit kerner angelodn.

zey neygn zeyere kep arunter in basheydenkayt. fun glik,

ingantsn zikh tsu oyflezn in vortsldikn bodn

un in kumendikn zumer aroyfsprotsn tsurik.

Dem vald fun rayfe zangen rir ikh on mit mayne finger,

ikh rir oykh on dos ovnt-fayer vos fargeyt,

un vunder nemt geshen: mayn guf vert diner, gringer,

ikh ver aleyn a zang tsvishn zangen oyf a beyt.

A vintl trogt zikh durkh a gletndiker-kiler,

in bloykayt un in fridn dekt di nakht undz tsu: --

land fun fridn -- kholem poshuter un shtiler,

es dankt mayn harts far bloyz a vunk fun ekhter ru.

Di fule ekhte ru -- vu kan ikh zi dergraykhn?

ikh red zikh ayn amol, az ikh gefin zi do

tsvishn di, vos fay iz zeyer yikhes-tseykhn.

un zeyer shtolts -- di zoyberkayt fun letster sho.

Antloyf ikh oft aher in kenigraykh fun shvaygn.

fun hoykhe vayse betn un nokh vaysern. gedult: --

un mitamol grod do nemt vaydgeyamer shtaygn.

un mit fardreyter eyme vern hertser ful.

Vi shpizn, nit vi zangen, nemen oyzen finger,

oyf zeyere heyse shpitsn di shrek tut zikh a varf

mit impet fun a glok. vos darf funanderklingen

gefar un angst-geveyn tsu vayter shtot un dorf.

English Translation

February in Liberty Sanatorium

Night spreads out over me its protective wings,

it extinguishes all fires and stops all steps,

it takes to rock me, as one rocks a child in a cradle,

and not as one whose years already wait for the cut.

As ripe stalks wait on the field end of summer:

because winter around me, February and sanatorium-wall --

is sweet especially to sink into slumber

and think about stalks in deep-summer-land.

The stalks are full with kernels loaded.

they bow their heads down in modesty. from happiness,

entirely to dissolve themselves in root-filled soil

and in the coming summer sprout up again.

The forest of ripe stalks I touch with my fingers,

I also touch the evening-fire that passes,

and wonder begins to happen: my body becomes thinner, lighter,

I become myself a stalk among stalks on a bed.

A little wind carries itself through a caressing-cooler,

in blueness and in peace the night covers us: --

land of peace -- dream simple and quiet,

my heart thanks for just a hint of true rest.

The full true rest -- where can I reach it?

I talk myself into sometimes, that I find it here

among those, for whom fever is their pedigree-sign.

and their pride -- the cleanliness of the last hour.

I flee often here into the kingdom of silence.

from high white beds and whiter. patience: --

and suddenly right here begins lamentation to rise.

and with twisted terror become hearts full.

Like spears, not like stalks, begin to look fingers,

on their hot tips the terror throws itself

with impetus of a bell. that must sound apart

danger and fear-weeping to farther city and village.

TRANSLATOR’S NOTE

← / → previous & next poem·1–4 toggle columns·hover a line to align all versions

← PreviousBallad

440 / 440